ولی باز هندسه و مکانیک قدیم در مقیاس زمینی به جای خودش درست است‌ ولی در مقیاس فلکی ، مکانیک و فیزیک نیوتن از توجیه آن عاجز است . پس همان طوری که علم امروز در حال تکامل و تصحیح و اصلاح است ، علم و فلسفه و افکار قدیم هم در حال تکامل بوده است . این از نظر تبلیغ مضر است که بگوییم علم امروز و افکار و نظریات جدید غلط است و یا اگر غلط نیست همان است که قدما گفته‌اند . شاید به هیچ وجه نظر جناب آقای مطهری‌ این نبوده که از فلسفه و علم قدیم دفاع کنند ولی ممکن است این احساس‌ پیدا شود . استاد : راجع به توضیحاتی که جناب آقای مهندس دادند عرایض مختصری‌ عرض می‌کنم . درباره پیدایش جهان ، من این طور یادم می‌آید که عرض کردم‌ ایشان فرموده‌اند که بدون دخالت دادن عنصر سوم پیدایش جهان ( یعنی حدوث‌ عالم ) قابل توجیه نیست ، یعنی باید این طور فرض کنیم که هیچ چیزی‌ نبوده و از عدم پیدا شده است . البته " از عدم پیدا شده " تعبیری است‌ که می‌گوییم ، یعنی اگر ما زمان را عقب ببریم ، حالا نمی‌توانیم بگوییم‌ میلیونها سال ، میلیاردها سال ، خیلی از این بیشتر ، ولی بالاخره این طور فرض شده که باید ما به جایی برسیم که یکمرتبه این عالم به صورت یک‌ پدیده پیدا شد و قبل از آن نیست مطلق بود . عرض کردیم که این مسأله‌ای‌ نیست که بشود به گردن کسی گذاشت و آن را به عنوان یک دلیل قبول کرد . ممکن است کسی بگوید نه ، این رشته همیشه و از ازل بوده است و تا ابد هم‌ ادامه دارد . مسأله ازلیت عالم و اینکه عالم به خودی خود نمی‌تواند ازلی‌ و قائم به نفس و قائم به ذات باشد ، اینجا دلیلی برای آن اقامه نشده‌ است . این [ امر یعنی ازلی نبودن عالم ] در این استدلال و در این کتاب‌ مفروض گرفته شده است . روی چه حساب ما می‌توانیم این را برای یک آدم‌ مادی مفروض بگیریم ؟ فرمودند که ماده نمی‌تواند خودش را ایجاد کند . آنها که نمی‌گویند ماده خودش را ایجاد کرده ، همان طوری که ما نمی‌گوییم‌ خدا خودش را ایجاد کرده و خودش پایه‌گذار وجود خودش است . " بوده‌ است " یعنی همیشه بوده است ، نه اینکه خودش یک وقتی خودش را ایجاد کرده است . این مسأله مهمی نیست .